Yeme Bozukluğu Nedir?
Yeme Bozuklukları, sıra dışı yeme alışkanlıkları ve bedensel görünüş ve kilo ile ilgili şiddetli endişe, sıkıntı ve uğraşılarla karakterize bir hastalık olarak tanımlanmaktadır. Yeme rahatsızlıkları, kişinin sağlık durumuna ciddi zarar verebilecek yetersiz ya da aşırı beslenme biçimleriyle kendini gösterebilir. Yeme bozukluklarının en sık görülenleri, Anoreksiya Nervoza, Bulimiya Nervoza, Tıkırcasına Yeme Bozukluğu- Obezite’dir ve bunlar hem erkek hem de kadında ortaya çıkabilir.
Yeme Bozuklukları, yaşamın her aşamasında, ancak en sık ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkmaktadır. Uygun bir tedavi yaklaşımı, yeme bozukluklarının pek çok tipinde önemli ölçüde etkili olmaktadır. Müdahale imkanı olmasına rağmen, uzman desteği alınmadığında, semptomları ve sonuçları kayda değer hasarlar bırakabilir ya da ölümcül olabilir. Yeme bozuklukları, anksiyete bozuklukları, madde/ alkol istismarı ya da depresyon gibi durumlarla birlikte görülürken, aynı zamanda, henüz yüzeye çıkmamış başkaca ciddi psikolojik sorunların habercisi olabilir.
Yeme Bozukluğu Tipleri
Aşağıda en sık görülen üç Yeme Bozukluğu tipi yer almaktadır:

  1. Anoreksiya Nervoza- Anoreksiya Nevroza sorunu yaşayan erkek ve kadınlar genellikle, kilo almayla ilgili obsesif (takıntılı) bir korku hissetmekte, sağlıklı beden kütlesinde kalmayı red etmektedirler ve gerçek dışı bir bedensel imge algısına sahiptirler. Anoreksiya Nevroza’da, kişiler, besin tüketimi oranına sert sınırlandırmalar getirir ve normal ağırlıklarının altında oldukları açıkça görülmesine rağmen, kendilerini kilolu hissederler. Anoreksiya, beyin hasarları, çeşitli organlarda aksamalar, kemik erimesi, kalp sorunları ve infertilite (kısırlık) gibi pek çok bedensel işlev sorununa neden olabilir. Bu sorunu yaşayan kişilerde ölüm riski oldukça yüksektir.
  2. Bulimiya Nervoza – Bu bozuklukta tekrarlayan bir şekilde, kişinin, tıkınırcasına yedikten sonra, kendini zorlayarak kusma, aşırı bedensel egzersiz ya da aşırı laksatif kullanma gibi, yediklerini telafi etmeye yönelik davranışlar sergilenir. Bulimiya sorunu yaşayan erkek ve kadınlar genellikle kilo alma korkusu hissederler ve bedensel şekil ve ölçülerinden son derece mutsuzdurlar. Tıkınırcasına yeme ve temizlenme döngüsü, sıklıkla gizlilik içinde yapılır ve utanç, suçluluk, kontrol kaybı duygularına sebebiyet verir. Bulimiya, gastroentestinal problemler, elektrolit dengesizliğine bağlı, ciddi hidrasyon ve kalp zorlanmaları gibi bedensel hasarlara yol açabilir.
  3. Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu- Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu olan kişiler sıklıkla yeme kontrollerini yitirirler. Bulimiya Nevroza’dan farklı olarak, tıkınırcasına yedikten sonraki kusma, egzersiz yapma gibi tekrarlayan davranışları bulunmamaktadır. Dolayısıyla, Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu yaşayan kişilerde Obezite gelişebilir ve kardiyovasküler hastalıklar gibi başkaca sorunların ortaya çıkmasına yatkındırlar. Bu bozukluğu yaşayan kadın ve erkekler, tıkınırcasına yeme davranışlarıyla ilgili yoğun bir suçluluk, sıkıntı ve utanç hissedebilirler ve bu duygular, yeme bozukluğunun daha da ilerlemesi, güçlendirmesi ya da şekil değiştirmesinde etkili olabilir.

Yeme Bozukluklarının Nedenleri
Yeme Bozuklukları, çok çeşitli unsurların etkili olduğu karmaşık bir durumdur. Yeme Bozuklukları’nın kesin nedeni bilinmemesine rağmen, biyolojik, psikolojik ve/veya psikososyal etkenlerin kombinasyonun, bu sorunun gelişmesine neden olduğu görülmektedir.
Biyolojik unsurlara örnek olarak:

  1. Hormonal fonksiyonlarda düzensizlikler
  2. Genetik (yeme bozuklukları ve genetik yapı arasındaki bağlantılar halen yoğun bir şekilde araştırılmaktadır. Öte yandan, hastalık hikayesinde kalıtımın etkili olduğu öne sürülmektedir)
  3. Beslenme yetersizlikleri

Psikolojik ve psikososyal unsurlara örnek olarak:
Aşağıda yer alan listenin, yeme bozukluklarına neden olan psikolojik ve psikososyal yapının sadece görünen ve yüzeysel yönü ile ilgili olduğu unutulmamalıdır. Bu karmaşık semptom grubu, bireye özel, derinlemesine bir bakış açısını gerektirir; aksi taktirde, psikoterapi, destek ve tedavilerin etkinliği kısıtlı olacaktır.

  1. Negatif beden imgesi
  2. Düşük özgüven
  3. İşlevsel olmayan aile dinamikleri
  4. Bale ya da mankenlik gibi zayıf olmayı ve kilo vermeyi destekleyen mesleki kariyer
  5. Performansın artması için belirli bir bedensel biçime sahip olmanın önem kazandığı estetik sporlar. Örneğin: kürek, dalış, su balesi, jimnastik, artistik patinaj, uzun mesafe koşu
  6. Aile ve çocukluk çağı travmaları: cinsel istismar, ciddi travmatik yaşantı
  7. Akranlar, arkadaşlar veya meslektaşlar arasında yaşanan kültürel ya da sosyal baskılar
  8. Stresli yaşamsal geçişler veya değişiklikler

Yeme Bozukluklarının Belirti & Semptomları
Yeme bozukluğu sorunu yaşayan kadın ve erkeklerde şu önemli belirti ve işaretler ortaya çıkmaktadır:

  1. Normal ağırlığın tehlikeli derecede altında olmasına rağmen, kronik bir şekilde diyet yapma
  2. Kiloda devamlı olarak değişkenlik ve dalgalanma
  3. Yemeklerdeki kalori miktarı ve yağ oranına yönelik obsesyon (takıntı)
  4. Yemekleri çok ufak parçalara doğrama, yalnız yeme ve/veya yiyecek saklama gibi törensel nitelikteki yeme paternleri
  5. Yemek tarifi ve yemek yapmaya devamlı düşkünlük hali: başkaları için karmaşık ve beceri isteyen yemekler hazırlar ancak, kendisi tüketimin bir parçası olmaz.
  6. Depresyon ya da uyuşukluk
  7. Sosyallik, aile ve arkadaşlardan kaçınma. İzole ve içe dönük bir hale gelebilir.
  8. Aşırı yeme ve aç kalma arasında gidip gelen periyodlar.

Yeme bozukluklarına geniş açıdan bakmak:
Bir hayvanın en temel görevinin hayatta kalmak ve türünü devam ettirmek olduğunu söyleyebiliriz. Hayvan, bu amaç doğrultusunda, kendine iyi gelecek, ona enerji verecek ya da bazen tedavi edecek besinlerin ne olduğunu bilir, hiç düşünmeden bunların arayışına çıkar. Peki ne oluyor da insan hayvanında bu mekanizma, aksi yönde, kendisine zarar verecek şekilde işlemeye başlıyor? Hayvan, ancak toksa ya da o besin kendi türüne ait değilse, zararlıysa yemeyi reddeder. Peki ne oluyor da insan kendisini yok edecek kadar yemeyi saf dışı bırakıyor? Hayvan ancak, zehirlendiyse kusar. Peki ne oluyor da insan, durup dururken kusmaya, besini dışarı atmaya çalışıyor? Hayvan kendi yaşamını sürdürecek kadar yer. Peki ne oluyor da insan, hareket kabiliyetine ve fiziksel fonksiyonlarına zarar verecek kadar yemek yiyor?
Bu basit sorular bile, aslında yeme bozukluklarının, davranışlarda görünenden çok daha geniş bir arka planı olduğunu bize gösteriyor. Dolayısıyla, yeme bozuklukları, kendi başına tedavi edecek bir sorun olarak değil, ancak, daha başkaca sorunları dile getiren bir SEMPTOM (belirti) olarak ele alındığında anlam ifade ediyor.
Yeme Bozukluklarının Tedavisi
Durumun ciddiyeti ve karmaşık yapısından dolayı, sağaltımın ve iyileşmenin gerçekleşebilmesi için, genellikle yeme bozukluklarında yetkin ve kapsamlı bir profesyonel destek esastır. Tedavi planı, sağlık ve iyilik halini tekrar yapılandıracak olan kişinin bireysel ihtiyaçlarına göre tasarlanmalıdır. Yeme bozukluklarının bütüncül bir şekilde ele alınması için genellikle hekimlere, psikoterapistlere ve bazen de beslenme uzmanlarına başvurulması gerekmektedir:

  1. Tıbbi destek ve Görüntüleme: Tedavinin en önemli hususlarından biri, yeme bozukluğunun yol açabileceği bedensel tahribatların ele alınmasıdır.
  2. Psikoterapi: Yeme bozukluklarının altında yatan nedenleri ele almak üzere, bireysel, aile ya da grup terapileri gibi farklı psikoterapi formları yardımcı olacaktır. Terapi, tedavinin temel yapı taşını oluşturur, zira, kişinin travmatik yaşam olaylarının etkileri ile ilgili çalışmak, yeme davranışına iten zihinsel, duygusal, ilişkisel dinamikleri ayrımsamak ve duygularını sağlıklı bir şekilde yaşamayı ve ifade etmeyi, sağlıklı ilişkiler kurmayı öğrenmek, iyileşme sürecine kaynak sunar.
  3. İlaçlar: Semptomların yoğun bir şekilde yaşandığı evrede, bunları daha az hırpalayıcı hale getirebilmek için ilaç desteği alınabilir. Ancak kalıcı bir çözüm için, psikoterapi eksik bırakılmamalıdır.
  4. Beslenme: Kilonun stabilize edilmesi, yeme ile ilgili rehberlik ve bireysel yeme planını oluşturmak için gerekli olabilir.
  5. Diğer destekleyici uygulamalar: Yeme bozukluğu sorunu yaşayan kişinin, yemekle ve yeme davranışıyla, tekrar farklı bir şekilde ilişkiye girmesini sağlayan meditasyon, grup paylaşımları, Yemekte Farkındalık (Mindful Eating) gibi çalışmalar kullanılabilir.

Farklı şekiller ve seviyelerde yaşanan bu sorunun tedavisi, hastane yatışıyla başlayıp sonra ayaktan tedaviyle devam edebilir ya da direkt olarak ayaktan tedaviyle sürdürülebilir. Durum ne olursa olsun, yeme bozukluklarında, öncelikle mutlaka bir uzmana başvurularak tedavi planı oluşturulmalıdır.